Borçlar HukukuGenel

Borçların ifası

Borçların ifası

Borçlunun borcunu yerine getirerek borcun sona erdirilmesine ifa denir. Borcun ifa edilmesi ile borçlu borcundan kurtulmuş, alacaklı alacağına kavuşmuş, borç ilişkisi sona ermiş olur. İfanın gerçekleşmesi için ifa tam ve doğru şekilde yerine getirilmelidir. Bu ise , ifanın zamanında, yerinde, belirtilen miktarda olmasına bağlıdır. Yani ifanın unsurları tam ve doğru olmalıdır.

Borçların ifası tek bir tanımla geçiştirilebilecek bir konu değildir. Borçlarda sadece belli bir şeyden oluşmamaktadır. Para borçları, seçimlik borçlar, faiz borçları, parça borçları vb. bulunmaktadır. Bunları ayrı ayrı inceleyelim…

  1. Parça ve Çeşit Borçlarının İfası

Sözleşme yapılırken sözleşme konusu edim taraflarca diğer şeylerden tam olarak ayırt edilmiş ve belirtilmişse bu tür borçlara parça borcu denir. Örnek vermek gerekirse 1960 model sarı renkli mercedes araba 00 ABC 000 plakalı araç bir edim konusu edilmişse bu borç parça borçtur. Eğer borç genel özellikleriyle belirtilip ayrıntıya inilmemişse çeşit borcu denir. Örnek vermek gerekirse 1960 sarı renkli mercedes araba edim konusu edilmişse çeşit borcu söz konusu olur.  Çeşit borçlarının konusu genellikle misli şeyler yani birbirlerinin aynı birbirinin yerine konulabilen şeylerdir. Çeşit borçlarında borçlu, edim konusu şeyi bazen belirli bir stok veya yerdeki şeyden vermeyi borçlanabilir. Bu tür çeşit borçlarına ”stok borcu” veya ”sınırlı çeşit borcu” denir. Örneğin; Eczacıbaşı holdingin 300 adet hisse senedinin satılması çeşit borcudur.

Parça – Çeşit borcu ayrımı Parça borçlarında edim konusu şey kesin olarak belli olduğu için borçlunun borçlanmış olduğu edim bu şeydir ve başka bir şey ifa edemez. Çeşit borçlarında borçlu, borçlanılan şeye ait nitelik ve miktarda şey veya şeyleri ifa etmek suretiyle borçtan kurtulur.  Sözleşmenin kurulması esnasında çeşit borcunun konusu olan şeyin borçlunun elinde bulunup bulunmamasının önemi yoktur. Çeşit borcunda borçlu, borçlanılan eşya türüne dahil orta nitelikli şeyi seçip alacaklıya teslim etmekle yükümlüdür. 

2. Seçimlik Borçların ifası

Birden çok edimi içine almakla birlikte borçlunun bunlar arasından seçeceği bir tek edimi yerine getirmekle yükümlü olduğu borca seçimlik borç denir. Seçimlik borcun özelliği, borç başından itibaren mevcuttur. Sadece yerine getirilecek edim belli değildir. Hukuki niteliği itibariyle tek taraflı varması gerekli irade beyanıyla kullanılan yenilik doğuran bir haktır. Her yenilik doğuran hak gibi kullanılmasıyla sona erer.

Seçimlik hakkı kullanacak kişiler; Kural olarak borçluya aittir. Ancak kanun veya sözleşme gereği alacaklı  veya 3. kişiye de verilebilir. Alacaklı seçiyorsa bundan dönüş yapamaz. Edimin konusu kesin belirlenmiş olur. Değiştirme ancak değiştirme sözleşmesiyle olabilir. Alacaklıya seçim hakkı ait olduğu halde seçmezse mütemerrid duruma düşer. Seçim hakkı borçluya ait ise seçer ve borçtan kurtulur. Seçim hakkı 3. kişiye ait ise, 3. kişi bu hakkı kullanmadıkça alacaklı ve borçlu ifa talebinde bulunamaz.

3.Para ve Faiz borçlarının ifası

Para borçları: Para taşınır mallardan misli şeydir. Para borcu, kendine özgü bir çeşit borcudur. Para geniş ve dar anlamda kullanılır. Geniş anlamda olana, hem milli olan para hemde yabancı ülke parası tamamı girmektedir. Dar anlamda olana ise sadece milli para girer.  Borçlarda , ifa yapılırken paranın değer kaybına uğramaması yada baştan beri böyle istendiği için farklı ödeme şekilleri öngörülmüştür.

-Yabancı parayla ödeme: Taraflar bunu yalnız sözleşmeden doğan para borçlarında kararlaştırabilir. Seçimlik olarak kararlaştırılabileceği gibi mutlaka yabancı parayla ödeme de kararlaştırılabilir.

-Altın ile ödeme: Altın misli bir maldır. Taraflar borcun ödenmesini altın ile ödeme şeklinde de kararlaştırabilirler.

Para değerindeki düşmelere karşı alınan önlemler?

A)Yabancı para değer kaydı: Borçlu, borcunu Türk parası ile ödeyecek ancak borçlandığı miktar dövizi ödeyeceği zaman Türk parasına çevirmesi gerekmektedir. Örneğin : Evin kirası olan 700 doların ödeneceği zamanki TL cinsinden değeri verilecektir. (Bu durumda yüksek ihtimalle dolar çok oynadığı için her ay başka kira ödenecektir. )

B)Altın değer kaydı: Borçlu borcunu vade gününde belli miktardaki altının Türk parasına çevrilmesi sonucunda oluşan değeri öder. Örneğin; Evin kirası için her ay 1 tam altının Türk parası cinsinden ettiği fiyat kararlaştırılırsa.

C)Eşya değer kaydı: Borçlu edimini, borçlandığı gün fiyatı ne ise o eşya üzerinden öder.

Faiz borçları: Alacaklının alacak olarak istemeye yetkili olduğu bir miktar parayı kullanmaktan belirli bir süre mahrum kalması sebebiyle kendine ödenen karşılığa faiz denir. Hukuki niteliği itibariyle asıl alacağı genişleten bir haktır. Faiz, asıl alacağa bağlı yan hak olduğu için asıl borç sona ererse faizde sona erer. Faiz alacağı 5 yıllık zaman aşımına bağlıdır.

4. Karşılıklı Borç yükleyen sözleşmeden doğan borçların ifası

Bu tür borçlarda , borçlar karşılıklı olduğu yani tarafların aynı anda karşı tarafa borcu olduğu için aynı anda ifa karinesi geçerlidir. Taraflardan biri borçlanmış olduğu edimi yerine getirmiş veya ifasını teklif etmiş olmadıkça karşı taraf edimini yerine getirmeme hakkına sahiptir.

Taraflardan biri daha sonra ifa etme hakkı olmadığı halde kendi borcunu ifa etmeden karşı taraftan ifa talep ederse karşı taraf ”ödemezlik defi” ileri sürebilir.

Ödemezlik definin sonuçları: Borçluya alacaklı ifayı önerene kadar ifadan kaçınma hakkı verir.Ödemezlik defi ileri süren mütemerrit olmaz. Ödemezlik defi zamanaşımını keser.

NOT:İfa güçsüzlüğü nedeniyle ödemezlik defi

Taraflardan biri borcunu ifada güçlüğe düşerse diğer tarafın hakkı da tehlikeye düştüğü için güçlüğe düşen tarafın edimi güvence altına alınana kadar ifadan kaçınabilir.

Şartları: Karşılıklı borç yükleyen bir sözleşme olmalıdır. Borçlu ifa güçlüğüne düşmelidir. Karşı tarafın hakları tehlikeye düşmüş olmalıdır. Hakkı tehlikeye düşen taraf borcunu henüz ifa etmemiş olmalıdır.

Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı